Welzijn paard 1

Vrij van angst en stress

Wat is stress?

Laten we beginnen met de vraag: “wat is stress?”. De term ‘stress’ is bijna net zo ongrijpbaar als ‘welzijn’ en er zijn dan ook meerdere definities of omschrijvingen van stress. Het woord stress duidt op het proces dat een gevolg is van een stressor, en tegelijk aanleiding is voor de stressrespons. Ik ga er in dit artikel dan ook van uit dat stress een reactie is op elke prikkel of conditie die negatieve spanning veroorzaakt. Als deze spanning verdwijnt keert het lichaam terug in een toestand van rust.


Dan is er nog een verschil tussen acute stress en chronische stress. Bij acute stress heeft het sympathische systeem van het paardenlichaam de overhand. Hormonen als adrenaline veroorzaken het acute vluchtgedrag van een paard. Je paard schrikt en zet het op een lopen. Deze vorm van stress moet op een dag niet te vaak voorkomen, maar is voor het welzijn van het paard geen grote bedreiging.

Gebrek aan voorspelbaar- heid en beheersbaarheid van de omgeving draagt bij aan slecht welzijn

Gezondheidsproblemen

De chronische stress daarentegen is aanhoudende en/of herhaalde stress waarbij het paard de acties niet kan voorspellen of controleren. Dit gebrek aan voorspelbaarheid en beheersbaarheid van de omgeving kan bijdragen aan een slecht welzijn. Ook kan chronische stress leiden tot ziekte en stereotypisch gedrag zoals kribbebijten. Bij mensen is bijvoorbeeld aangetoond dat overmatige chronische stimulatie van de hormonale stress respons, waardoor de hoeveelheid glucocorticoïden chronisch is verhoogd, geassocieerd is met een toegenomen gevoeligheid voor virale infecties, tragere wondgenezing en verminderde antilichaamproductie na vaccinatie [1].

Apathie en pessimisme

Anticipatiegedrag is een maat voor chronische stress. Tijdens of na chronische stress kan anticipatiegedrag verdwijnen (apathie) of het gedrag van paarden op termijn pessimistisch worden. Dit is afgelopen maart door een Franse onderzoekster [2] aangetoond. Dit werd uitgezocht aan de hand van zogenaamd ‘cognitive bias testing’, oftewel de mate van vooroordelen die een paard ontwikkelt.

depressief paard bron the horse txt

De paarden leerden dat van twee, ver uit elkaar geplaatste, emmers er maar één voer bevatte. De emmer met de ‘beloning’ stond altijd op dezelfde plaats, net als de lege emmer. Vervolgens werden door de onderzoekers tot 3 extra emmers tussen de oorspronkelijke twee in geplaatst. De mate van optimisme bij het paard werd gescoord op basis van de hoeveelheid emmers die het paard onderzocht in de richting van de lege emmer. Hoe meer emmers werden bezocht, hoe optimistischer het paard. Wat bleek? De paarden die leden onder verminderd of slecht welzijn namen amper de moeite verder te kijken dan de emmer waarvan ze wisten dat er wat lekkers in zat. Paarden die leefden onder goede welzijnsomstandigeheden waren juist optimistisch. Het is daarmee het eerste onderzoek wat aantoont dat vermindert welzijn er in resulteert dat een paard pessimistische vooroordelen ontwikkelt ten op zichte van zijn omgeving.




Het bieden van een rustige en veilige omgeving is onmisbaar voor het welzijn van je paard


Rust en veiligheid

Het bieden van een rustige en veilige omgeving is dan ook onmisbaar voor het welzijn van je paard. Aan achtergrondgeluiden die constant aanwezig zijn kunnen paarden wennen, maar wanneer er steeds andere paarden of mensen langskomen werkt dit verstorend voor de rust van het paard. Zorg er dus voor dat op stal de rust wordt bewaard: geen geschreeuw, geen onnodige bezoekers. Het helpt als de samenstelling van de paarden op stal stabiel blijft. Voorkom dat paarden steeds in een andere stal staan of nieuwe buren krijgen. Ook het voeren op vaste tijden draagt bij aan de rust op stal. 


Slapend paard stal groepshuisvesting bron youtube txt
paard stal paddock bron thehorse txt


Liggend slapen onmisbaar

Je paard gaat pas slapen of liggen als het zich veilig voelt. Pas dan komt je paard bijvoorbeeld aan écht slapen toe. Slapen doet je paard ongeveer 3-5 uur per dag en dit kan zowel staand als liggend [3]. Maar: de diepste slaap, de zogenaamde Paradoxical Sleep (PS), vindt alleen plaats als het paard ligt. Dat komt omdat tijdens die slaap ook de spierspanning verdwijnt. Deze slaap is vergelijkbaar met de REM slaap van mensen, waarbij dromen plaatsvindt.   Per dag ligt je paard gemiddeld tussen de 45 minuten en 2,5 uur [4] en daarvan wordt ongeveer 20% gebruikt voor die broodnodige PS slaap. Meestal vindt dat moment plaats tussen middernacht en de vroege ochtend. Niet raar dus als je je paard zelden of nooit ziet liggen.


Visuele horizon en voorspelbaarheid

Het is belangrijk dat het paard goed zicht heeft op zijn omgeving, aan alle kanten. Niet alleen zichtcontact met andere paarden, maar ook het hebben van een visuele horizon is belangrijk. Dit zorgt voor een betere voorspelbaarheid van gebeurtenissen op het bedrijf en verrijkt zijn belevingswereld. Daarmee worden gedragsafwijkingen als weven voorkomen. [5]. Hoe groter de visuele horizon hoe beter. Het mooiste is als het paard een paddock aan zijn stal vast heeft. Dit geeft niet alleen een grote visuele horizon, maar geeft het paard ook een vorm van controle over zijn omgeving. Indien het paard beperkt is tot een box, is het beste als het zijn hoofd buiten de box kan steken om de gang in te kijken of naar buiten. Heb je een dichte box? Zet waar mogelijk een luik open of vervang een dichte wand door tralies.

paarden stal visuele horizon bron shutterstock txt

Niet alleen zichtcontact met andere paarden, maar ook het hebben van een visuele horizon is belang- rijk. Dit zorgt voor een betere voorspelbaarheid van gebeurtenissen op het bedrijf en verrijkt zijn belevingswereld

Training

Angst en stress moeten niet alleen op stal, maar ook tijdens de training worden vermeden. Als hulpen niet consequent zijn levert dit verwarring op bij het paard. Angst en stress volgen als het paard bestraft wordt voor het niet begrijpen van de hulp.
Is je paard bang voor de omgeving, omdat het bijvoorbeeld stormt buiten? Vraag dan niet teveel van je paard en stel hem vooral gerust. Het paard zal zich niet kunnen concentreren als zijn natuurlijke vluchtgedrag de overhand heeft. Voor nieuwe locaties zoals wedstrijd terreinen of een trainingslocatie geldt: laat je paard rustig wennen. Pas als je paard geen stress meer heeft van zijn omgeving kun je hem succesvol laten werken.

Welzijn 1 logo in het kort

Belangrijk

Bovenstaand artikel is slechts een samenvatting van enkele belangrijke punten om goed paardenwelzijn te kunnen waarborgen. Het artikel is bedoeld als leidraad en kan onvolledig zijn. Voor meer informatie en vragen over goed welzijn en goed paarden houden wil ik graag doorverwijzen naar www.rvo.nl en de Gids voor Goede Praktijken.

Bronnen:

[1] Neuroendocrine Regulation Of Immunity - Jeanette I.Webster, Leonardo Tonelli, and Esther M. Sternberg, 2002

[2] https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01333485

[3] Dallaire, 1986

[4] Rose-Meierhöfer et al., 2010

[5] Cooper et al., 2000